Art In Print: "Een fantastische constructie die we meer kunstenaars gunnen"

Ze hebben bewust geen website, geen social media. Alleen een klein berichtje op de website van het Zeeuws Archief verraadt hun bestaan: fotografen Ivo Wennekes en Mark van der Graaff. Samen zijn ze fotoatelier Art in Print, experts in digitalisering.

Sinds 2005 zijn ze werkzaam in en voor het Zeeuws Archief en voor vele andere archieven, musea, stichtingen en verzamelaars. En ook bedrijven, zo hebben ze net het archief van Koninklijke Sphinx gedigitaliseerd voor het Historisch Centrum Limburg.

Mark: “helemaal in het begin hadden we dat allemaal wel hoor, een website, social media. Maar dan kregen we vragen en verzoeken die helemaal niet bij ons pasten en waar we eigenlijk ook niet op zaten te wachten.”
Ivo: “wij houden van de moeilijke klussen en doen graag in alle rust ons werk. Bulkwerk doen we niet, daar zijn we ook veel te duur voor. Archiefstukken blijven een mooie uitdaging, vooral als ze kwetsbaar zijn, gekreukeld, transparant of gevouwen. Of heel groot van formaat. Wij hebben daar speciale technieken voor om alles vast te leggen. Zo kunnen we bijvoorbeeld de scanhoek traploos instellen waardoor we schaduw en reflectie volledig kunnen controleren. Want moet iets mooi strak zijn, of juist met alle vouwtjes in beeld? Want die vouwen en kreukels zeggen veel over de oorsprong en de bewaargeschiedenis van een archiefstuk.”

De digitale opmars

Ivo Wennekes is opgeleid als vakfotograaf, Mark van der Graaff is kunstenaar.
Ivo: “we zijn destijds door Roelof Koops (directeur Zeeuws Archief) en Albert Meijer (hoofd archieven en collecties Zeeuws Archief) gevraagd om intern een studio te realiseren. Eerst hadden we alleen een benedenruimte. En een loods in Serooskerke, voor grotere stukken, printen, edities maken. Nu hebben we de hele zolderverdieping. Al twintig jaar.”
Mark: “digitalisering was iets waar veel fotografen enthousiast insprongen. Ik eigenlijk niet. Ik deed veel in en voor de kunst, was nooit van de grote oplages. Toen heb ik samen met Ivo toch een pilot gedaan voor het Zeeuws Archief. Op verzoek van de projectleider van Bureau Metamorfoze zijn we als eerste instelling een digitaliseringsproject gestart, in plaats van microverfilming.”

Ivo: “het begon allemaal met het omzetten op film, dus gewoon analoog. Dat werd dan later gedigitaliseerd. Er waren al wel digitale camera’s, maar de kwaliteit was niet voldoende. In vijfentwintig jaar is echt heel hard gegaan met alle innovaties. Die digitale opmars was wel voorspeld, maar de echte opkomst binnen de fotografie liet toch nog een tijdje op zich wachten. Er kwamen allerlei compactcamera’s, maar dat het resultaat ook beter was dan via microfilm, dat duurde nog best lang.”

Ivo huurde steeds meer fotografen in, omdat er zoveel werk was. Hij werkte ook voor het Zeeuws Museum en andere instellingen en dacht dat de klus voor het Zeeuws Archief een dag in de week zou zijn. Maar dat werd al snel iets veel groters.
Mark: “dat is ook heel fijn voor professionals en kunstenaars, opdrachten die een lange tijd doorgaan. Als je twee, drie dagen per week dit soort vast werk kunt doen, dan kun je andere dagen aan autonoom werk besteden. Dat is een fantastische constructie die we veel meer kunstenaars gunnen.”

Scannen in de terugkeerbeweging

Mark: “we hebben het in 25 jaar enorm zien veranderen, qua spullen en techniek, maar vooral ook qua snelheid en opslag. Sensoren worden kwalitatief niet veel beter voor onze toepassing, daarin is de top wel bereikt. Maar er waren nog genoeg andere verbeteringen en aan sommige hebben wij zelf ook bijgedragen. We hebben hier bijvoorbeeld een Duitse scanner staan, van Cruse. Daar hebben we veel aan veranderd. We hadden een heel wensenlijstje. Dan kwam een jaar later Herman Cruse zelf langs en dan werd dat ingebouwd. Zoals scannen in een hoek.”
Ivo: “of neem de meest basale kenmerken van scanners. Die scanden altijd in één richting. Maar wij vroegen ons af of je in die loze terugkeerbeweging niet ook zou kunnen scannen. Dat wist Herman Cruse niet, niemand had daar eigenlijk over nagedacht. Een jaar later was dat ineens een functie. Soms heb je gewoon praktijkmensen nodig die rare vragen stellen.”

Bijzondere projecten met Metamorfoze

Metamorfoze financiert conserveringsprojecten voor het behoud van archieven en collecties van archiefinstellingen, bibliotheken en andere bewaarinstellingen.
Er zijn financiële bijdragen voor het vastleggen van archieven die van (inter)nationaal belang zijn. Zoals archiefstukken uit de tijd van de admiraliteit in Zeeland, of over de relatie tussen Zeeland en Suriname in de 17e eeuw. Ivo en Mark hebben vele kwetsbare en unieke stukken gedigitaliseerd. Er zijn nooit echt archiefstukken geweest waar ze bang van waren om mee aan de slag te gaan.
Mark: “er is altijd hulp dichtbij. Zo hebben we het restauratieatelier van Sylvia (Rietbergen, Zeeuws Archief) hier in huis. Als we bijvoorbeeld charters met kwetsbare zegels gaan digitaliseren, dan is het fijn dat zij mee komt helpen. Die samenwerking is handig en leuk.”
Het is echt een uitdrukking geworden binnen het Metamorfoze project: ‘voor bepaalde collecties moet je die jongens uit Middelburg hebben’. Vooral voor kwetsbare en moeilijke stukken.
Ivo: “wij doen alles met de hand. En beoordelen per object. Dan halen we misschien honderd opnames op een dag, maar die zijn dan wel echt top.”