Gebouw

Het gebouw van het Zeeuws Archief bestaat uit het Van de Perrehuis, waar de kantoren zich bevinden, de Lussanetvleugel, waar de restauratie- en conserveringsafdeling huist en een nieuwbouwgedeelte met de depots en de publieksruimtes.

Van de Perrehuis

Het Van de Perrehuis werd in 1765 gebouwd als stadspaleis voor het Middelburgse patriciërsechtpaar Johan Adriaan van de Perre (1738-1790) en Jacoba van den Brande (1735-1794). Voorgevel Van de Perrehuis - foto ZA De architect was Jan Peter van Baurscheit de jonge (1699-1768). Het Van de Perrehuis is gebouwd op de fundamenten van een veel oudere bebouwing. Deze fungeerde als zetel of commanderij van de Duitse orde.

Jan Peter van Baurscheit de jonge (1699-1768)
Van Baurscheit is naast de bouw van het Van de Perrehuis bekend geworden als ontwerper van het voormalige, in de Tweede Wereldoorlog verwoeste pand van de Provinciale Bibliotheek in de Lange Delft en in Vlissingen het Van Dishoeckhuis en het zogenaamde Beeldenhuis.

De Lussanetvleugel

In 1954 werd het Van de Perrehuis gerestaureerd onder leiding van de bekende Middelburgse wederopbouwarchitect ir. H. de Lussanet de la Sablonière. Hierbij werd de in 1840 aangebouwde uitbreiding met zittingzaal in neoclassicistische stijl, welke in 1914 nog eens werd verlengd met een brandvrij archiefdepot, afgebroken. Het hierdoor onstane gat in de achtergevel van het Van de Perrehuis werd gesloten door middel van een vooruitspringend middendeel, voorzien van een bordes met dubbele trap, zodat de relatie tussen huis en tuin weer werd hersteld.

Aan de westzijde van de achtergevel ontwierp De Lussanet in een aangepaste stijl een nieuwe vleugel, lager dan het oude huis en met volledig andere verdiepinghoogten. Op de belangrijkste verdieping, van buiten meteen als zodanig herkenbaar vanwege de hoge ramen, situeerde hij een nieuwe zittingzaal. Daaronder kwam het archiefdepot. De vleugel werd een karakteristieke voorbeeld van aangepaste nieuwbouw uit de voor de Middelburgse binnenstad zo karakteristieke wederopbouwperiode. Bij de vestiging van het Zeeuws Archief werd deze kwalitatief hoogwaardige vleugel gehandhaafd en bestemd voor de conserverings- en restauratieafdelingen en de technische installaties. De karakteristieke houten betimmering achter het voormalige podium en het voor De Lussanets wederopbouwwerk al even typerende stucplafond bleven gehandhaafd. De vleugel draagt thans de naam van de architect: De Lussanetvleugel.

ir. Hans de Lussanet de la Sablonière (1907-2002)
De Lussanet was hoofdarchitect bij de Rijksgebouwendienst en coördineerde de restauratie van het 'rijksgedeelte’ van het op 17 mei 1940 deels verwoeste Abdijcomplex in Middelburg, dat wil zeggen alle gebouwen behalve de kerken. Samen met architect J.F. Berghoef ontwierp hij het gebouw voor de provinciale griffie. Het provinciehuis was twintig jaar na het bombardement klaar. In de jaren daarna werkte hij nog aan de gouverneurswoning en het Rijksarchief. Het rijksarchiefgebouw, in 1963-1966 nieuw opgetrokken, was een ontwerp van De Lussanet die zich gebaseerd had op een oorspronkelijk door Berghoef gemaakte opzet. Op 26 januari 1966 opende minister Vrolijk het nieuwe rijksarchief.
In 1954 leidde De Lussanet de restauratie van het Van de Perrehuis en ontwierp de nieuwe aanbouw die later zijn naam zou krijgen. De Lussanet werd geprezen om zijn bescheidenheid en zijn vermogen de sfeer van historische gebouwen bij restauratiewerkzaamheden te kunnen behouden.

Nieuwbouw

Na het vertrek van de rechtbank uit het Van de Perrehuis werd dit pand half jaren negentig bestemd tot nieuwe huisvesting voor het uitpuilende Rijksarchief in Zeeland. Het gebouw was echter bij lange na niet groot genoeg om de meer dan tien strekkende kilometer aan archieven en verzamelingen onder te brengen. Vandaar dat naast het Van de Perrehuis ondergrondse depots werden gepland met bovengronds nieuwe ruimten voor de publieksfuncties (studiezaal, archiefwinkel en archiefcafé).

Ondertussen was het Nederlandse archiefwezen danig aan het veranderen. In verschillende provincies fuseerde het rijksarchief in de provinciehoofdstad met het plaatselijke gemeentearchief. Ook in Zeeland staken enkele archiefbeheerders de koppen bij elkaar en gingen zelfs een stap verder: een fusie tussen het rijksarchief en twee gemeentearchieven: van Middelburg en Veere. Samen vormen zij binnenkort één organisatie in één nieuw gebouw: een provinciaal kenniscentrum voor historisch en genealogisch onderzoek.

Voor de complexe restauratie en het ontwerp van de nieuwbouw van het Zeeuws Archief is een speciale architectencombinatie gevormd bestaande uit de architectenbureau’s Verlaan & Bouwstra uit Vianen (restauratie) en Benthem-Crouwel uit Amsterdam (nieuwbouw). Hoofdaannemer is de HBG. De coördinatie van de bouw is in handen van de Rijksgebouwendienst.

Verbouw en restauratie

Eind 1997 is de restauratie en verbouw van het uit 1765 daterende Van de Perrehuis gestart. Daarbij wordt zoveel mogelijk geprobeerd alles in originele staat te herstellen.

Depots
Nieuwbouw en domineeswoning - foto ZA Naast het Van de Perrehuis verrees de nieuwe vleugel. Hier liggen ondergronds drie depots voor de opslag van de archieven. Daarboven bevinden zich de publieksfuncties. Op de begane grond de receptie, de archiefwinkel en het archiefcafé, daaronder ligt de studiezaal. Het auditorium ‘hangt’ als het ware in de hal.

Voor de bouw van de drie depots is een dertien meter diepe bouwput gegraven. De eerste bouwhandeling vond plaats op 3 maart 1998 en op 14 juli werd het diepste punt bereikt. Onderin de nog met grondwater gevulde bouwput is in één keer een meter dikke bodem gestort. Dit vergde 1.500 kubieke meter beton waarvoor 167 betonauto’s van 's morgens 04.00 uur tot diep in de nacht (03.00 uur) continu af en aan reden.

Hierna is een bouwkraan geplaatst voor de aan- en afvoer van alle bouwmaterialen. Tientallen betonvlechters, -storters en andere bouwvakkers begonnen met de bouw van depotmuren, pilaren en tussenvloeren. Stukje bij beetje kwam het ondergrondse complex uit de diepe put omhoog. Toen de vloer van het bovenste, derde depot was gestort, lag de depotkubus nog net enige meters onder het maaiveld.

Publieksruimten
Toen veranderde plotseling de vorm van het gebouw. Een functionele rechthoek voor de archiefopslag werd opeens een speelse driehoek waar de publieksruimten zullen worden ondergebracht. In de onderste laag van de driehoek, met een scherpe punt richting de Bogardstraat, komt de studiezaal. In de etage daarboven komen de receptie en het archiefcafé.

Aan de zijde van het Hofplein liggen de lift en het centrale trappenhuis, die zijn verbonden met de Brouwerijpoort, de toekomstige ingang van het Zeeuws Archief. Hier sluit de nieuwbouw via een transparante glas- en buizenconstructie aan op het oude Van de Perrehuis. Over de gehele driehoek ligt een schuin dak. De uiterste punt van de buis die de dakconstructie draagt is tevens het hoogste punt van het nieuwbouwgedeelte. Deze punt werd op 6 april 1999 met feestelijk vertoon door de toekomstige directeur van het Zeeuws Archief drs. R.L. Koops aangebracht.
Daarna begon de afwerkfase van het complex en de inrichting van de depots met kasten voor in totaal 25 kilometer archief. De oplevering van het gehele complex, Van de Perrehuis en nieuwe vleugel, kwam in september 1999.

Literatuur

  • J. Dekker, P. Don, A. Meijer (redactie), K. Heyning (beeldredactie), Een bijzonder huis op een bijzondere plek. Het Van de Perrehuis in Middelburg en zijn omgeving (Middelburg 2000) [UITVERKOCHT]
  • V. van Rossem, J. Linders, Benthem Crouwel, architecten (Rotterdam 1992)
  • H. van Dijk, J. Linders, ‘Zeeuws Archief 1994-1999. Province of Zeeland Archive 1994-1999’, in: Benthem Crouwel 1980-2000 (Rotterdam 1999) 266-271
  • K. Havik, ‘Gebouw met een geheugen. Uitbreiding Zeeuws Archief door Benthem Crouwel Architekten’, in: De architect 31 (2000), juli-augustus, 48-51
  • T. de Vries, ‘Dichtgelaste damwand koestert manuscripten. Uitbreiding Zeeuws Archief in Middelburg’, in: Detail in architectuur, juni 2000, 22-26
  • H. Bollebakker, ‘Het Van de Perrehuis in Middelburg gerestaureerd. Een opmerkelijke symbiose van rococo en moderne architectuur’, in: Heemschut. Bescherming monumenten 77 (2000) 2 (april) 8-15
  • Ministerie van VROM, Bezield bezit. De monumenten van de Rijksgebouwendienst (Den Haag 2001) 29 [nr 61], 57 [nr 94]
  • R. van Drie, ‘Zeeuws Archief opent de poorten’, in: Genealogie. Kwartaalblad van het Centraal Bureau voor Genealogie 6 (2000) 1 (maart) 8-9
  • R. Hoving, ‘Nieuwe werkplaats voor het verleden. Zeeuws Archief in Middelburg’, in: Provinciale Zeeuwse Courant, vrijdag 17 december 1999 [bijlage 'De vorsers’]
  • C. Wilkins, ‘Tussen oud en nieuw’, in: BN/De Stem, vrijdag 8 december 2000
  • R. de Bruin, Kunst in en om het Zeeuws Archief (Middelburg z.j.) [brochure Zeeuws Archief]
  • Het Zeeuws Archief. Schatkamer van Zeeland in historisch én eigentijds gebouw (Den Haag 2000) [folder Ministerie van VROM en Rijksgebouwendienst]
  • Leven in toen. Van de Perrehuis (Amsterdam 2001) [folder Open Monumentendag 2001]
  • BC AD, Benthem Crouwel 1979-2009 (Rotterdam 2009). Het Zeeuws Archief vanaf p. 494.

Bookmark and Share

Meer informatie

Rondleiding door het gebouw boeken?

Bel voor een rondleiding met een gids door het Van de Perrehuis met de Stichting Promotie en Marketing Zeeland Delta, afdeling groepsarrangementen, telefoon 0118-569177