Cornelis Goliath aan de Classis Walcheren, 25 mei 1658

Transcriptie brief Cornelis Goliath, archief van de Classis Walcheren, inv.nr.24

Geschreven op 25 mei 1658 vanuit het fort Nova Zeelandia (huidig Guyana).

 

Eerwaerde ende Beminde Broeders in Christo.

 

Naer mijne Dienstwillige groetenisse dient desen, alsoo

Godt de heere mij heeft gelieven te laten versoecken

met het drouvige ongeluck van het ter nederleggen van

Flores Willemsz Roose op den 28e september des jaers

1656, waer door genootsaeckt ben geweest mijn selven

van mijn Lieve huijsvrou ende kinderen als een Ballinck te

moeten retireren [1], met een droevigh ende verdrietich vluchten,

soo door ’t gemelte sware ongeluck, soo door de Liefde van

mij aende genoemde mijne huijsvrou ende soete kinders, te meer

daer door geweert sijnde voor een tijt van het gehoor van

Godes Heilige woort ende ’t gebruick des heeren Heilige Avontmael

dat sedert mijnen mannelijcken ouderdom altoos

hadde onderhouden, sijnde van het selve tot mijn groot

leetwesen, alhoewel mijns oordeel onwettelijck soo door

mijn lieve huijsvrou ben bericht door Ds. Maersman be-

dienaer des Goddelijcke woorts tot Oostcappel sonder voor-

gaende communicatie met uwe Eerwaarde (mijns wetens) afgesneden

ene uijtgeschrabt sonder mij hier over te advizeren

op dat mijn grieven daer tegens mochte inbrengen, daer

nochtans volgens Goddelijcke ende menschelijcke wetten behoorlijck

is, niemant te veroordeelen voor den selven ge-

hoort, ofte te doen hooren te hebben, dan alleenlijcke dat

den selven Broeder, mijn huijsvrou sulx onder andere meer

berispelijcke woorden heeft aengeseght, die veel meer in

haer groote bedroeftheijt ende onnooselheijt hadde behooren

te troosten, de heere wil hem sulx vergeven, om dan

uwe Eerwaarde ’t gepasseerde van gemelte drouvigh ongeluck

te notificeren niet twijffelende off sult door de lanckheijt

des tijts ende christelijck oordeel mijne onnooselheijt ten deele

hebben verstaen. Soo ist dat in voorgemelte jaer het

ampt van Balliu der stadt Domburgh ende omleggende parochien,

mitsgaders de majors plaetse van Lantwachten

onder andere eerlijcke ampten vredelijck ende gerustelijcke

inwoonderen gelijck de selve sullen kunnen betuijgen ende selffs

mijne grootste vijanden niet en sullen kunnen ontkennend

opgestaen is door eenige ongerustige gemoederen die Godt

de heere bekeeringe gelieft te geven, de onruste ofte nader

gesecht ongehoorsaemheijt ende seditie [2] van eenige quatwillige

persoonen tegens hare wettelijcke overicheden voorgevende

de oorsaecke te sijn de sware schattingen ende belastingen

die soor sij seijden qualijck wieren geemployeert, dat haer

toestaet te bewijsen ondertusschen gemelte overicheden tegens

’t gebodt Godes overvloedigh lasterende ende alle als voor

schelmen estimerende [3] dat den eerwaerden broeder Ds. Edvardus,

Ds. Maersman ende andere leeraers ten platten lande

staende wel sullen kunnen confirmeren tegens welcke lasteringen

mij soo veel doenlijck volgens mijnen Eet (tot weeringe

van alle ongerustichheijt ende seditie) int aennemen mijns

ampts gedaen, meermalen met soete, ookck somwijlen met

harde woorden hebben gekant, waer door eenige persoonen

hen weet door wat redenen, ofte om haer quade daden te

beter schijn geven, ofte om mij inden haet der gemeente

te brengen hebben verdicht ende valschelijck uijtgestroijt dat

ick niet te vergeefs de overicheijt defendeere, maer dat

ick mede aen haer dependeerde [4] ende oock een Lantsdieff was

dat ick jaerlijx inde veertigh ponden Vlaems het lant te

kort dede ende ontstal, dat sij doch haer leven noijt en sullen

komen bewijsen, in welcke de uijtstroyers van dese

versierde valscheden haer selven niet bedrogen en hebben

bevonden, want de gemoederen van eenige der gemeente

die doch alle nieuwicheden goet acht, principalijcke der

moetwillichste, die soo nu, soo dan, in mijn elffjarige

balliuagie om hare misdaden bij forme van Justitie

hadde gestraf, daer door soo wierden vervreemt, ende met

haet ingenomen dat in junij desselvige jaers sijnde ick

met mijn huijsvrou om eenige onser affairen na Brabant

ten tijden als de edele heeren Staten van Walcheren

principalijcke de heer Moens ende de heer Pieter Reesen soo

onfatsoenlijcke op den poldersen dijck bejegende ende het huijs

van de heer Hugo Leijntse moetwillichlijcke int publijck uijt

plonderden, oock voor het mijne (daer niet dan een jonge

dochter ofte twee met mijne onnoosele kinderen inwaren)

quamen ende sulx hadde verhoedt ende menschelijcker wijse

hare ongestuijmicheijt door eenige vrome was versacht

geweest, met het voordragen vande schade die de gemeene

parochie daer door soude komen te lijden ende de totale

ruijne van de weeskamer die tot mijnen huijse was

waer door het selve hebben verlaten met vele lasteringen

van schelm, lantdieff, verrader ende diergelijcke

onbehoorlijcke calunmien, daer noch bij versierende dat

ick om soldaten uijt was om het lant te ruijneren,

tot welcken eijnde ick met de heer balliu vander Vere

eens was, met meer sodanigen vileijnien, korts daer aen

te huijs komende hebbe van eenige moetwillige verscheijdene

affronten [5] moeten verdragen ende met eijgene ooren

moeten hooren dat men een partij van de schelmen (detonerende

de overicheden) behoorden den hals te breeken

ende haere huijsen te verbranden, waer over ick haer

bestraffende in huijs gaende, mijne huijsvrouwe aldaer

present seijde: ghij sult immer mijn huijs niet verbranden,

een uijt den hoop (sijnde naar gissinge wel ontrent

de veertigh persoonen sterck) repliceerde: ja, het u

soo wel als een ander, echter sij siende dat ick niet tegenstaende

haren tegens mij opgenomen onverdienden

haer onverschrocken bleff in het bedienen van mijn alsdoen

hebbende ampten, hebben (soo ’t gebleecken heeft)

mij versocht van kant te helpen, ’t welck op den genoemde

28e september (O ongeluckigen dagh voor mij ende de mijnen)

soude sijn geschiet, soo Godt de heere mij niet merckelijck

uijt hare handt hadden gereddet, ende den steen die

opgeheven hadde om mij te verpletteren op haren eijgenen

cop hadde doen vallen. Komende dan ontrent des

avonts ten ses uijren uijt Middelburgh gereden, niet

droncken ofte vol, gelijck mijne wederpartijders valschelijcke

uijtstroijden, ende sulx voor de heer Meester Johan Luijx

met welcken op den wech komende ick naer Serooskercke

noch eenige discoersen hebbe gevoert, kan werden

tegengesproken ende met attestatien van eenige andere

eerlijcke lieden geconfirmeert, ben in Seraeskercks

voornoemt gegaen ter herberge van Lowijs Michielsz

om met den selven ende eenige andere persoonen wegens

seker goet vrient sijnde mij sulx ernstelijcke gerecommandieert

eenige discoersen te voeren latende ondertusschen

mijn paert door een kint voor de deur gints

ende weder leijden sonder te weten dat den gemelten

Roose met een ander persoon (mijn oordeels sijnder complicen [6])

in een andere herberge aldaer sat en dronck

als naderhant hebbe verstaen welcke gelijck alle de werelt

kenbaer, was een vande principaelste belhamels van de genoemde

seditie ende soo naderhant verstaen hebbe eene van mijne principaelste

(doch sonder redenen) vijanden, als sulx oock heeft betoont sich

voor uijt op den wegh maeckende, met den geseijden sijnen compagnon

eenige discoersen met genoemde vrienden gehad hebbende

ben opgeseten mijn mantel naer gewoonte voor toeknoopende ende

mijn afscheijt van haer in alle eerbaerheijt nemende, ben voortgereden

om mijn huijsvrou ende kinderen te gaen vinden, een weijnich

voortgereden sijnde tot ontrent de hofstede van eenen Mahu de

Bert, hebbe mij gevonden nevens twee persoonen (sijnde nu ontrent

ter acht uijren) waer van den eenen een stock die in sijn

hant hadde seer furieuslijck in beijde de handen vattende,

mij het hooft meijnden in te slaen sonder een woort te spreken,

ick siende de slagh komen alterende weech met het hooft

ter sijden soo dat den slagh op mijn slincker schouder viel met

sodanigen furie dat de gemelte stock in stucken is gesprongen,

hij siende den slagh misluckt, sprongh toe mij het been grijpende

om van het paert ter aerden te werpen, ende alsoo na uijterlijcke

bleeck van levende lijve ter doot te brengen waer op

het paert de sporen gaff sittende noch buijten defentie om

uijt sijne handen te geraecken, doch wierde door hem ’t paert

vast houdende een stuck weechs gevolght, soo dat sijn cammeraet

achter uijt bleeff, ondertusschen ick mijn mantel los gekregen

ende den degen inde hant hebbende, sittende nu in vrije defentie

wende mijn paert naer hem toe, hij sulx siende riep tot sijnen

cammeraet: schiet toe, met eenen mijn sterckelijck hervattende

om als voren mij van ’t paert ter aerden te werpe, ick nu door

’t geroep den persoon bekennende, oock kennende desselfs boosen

aert, ende vreesende door sijn geroep ‘schiet toe’ dat sijnen cammeraet

een roer [7] hadde, want hadde wel ijets swerts in sijne hant

gesien doch niet wetende wat sulx was ende dat niet tegenstaende

alle mogelijcke debroiren met het steken van sporen

aen ’t paert als anders mij niet mogelijcke en was uijt sijne

handen te geracken, ben genootdruckt geweest mijn selven te

verweeren ende is alsoo dien ongeluckigen steeck gepasseert, protesterende

voor Godt die alles weet ende mijne goede conscientie

in dese saeck ’t selve alsoo warachtelijck te sijn geschiet,

sonder voor bedachten raet ofte boosen opsette ofte eenige gedachten

tot sodanigen feijt, Godt almachtig sij mijne getuijge,

alsoo (Godt betert) door de moetwille van oproerige

geesten de authoriteijt vande overicheden wert onderdruckt,

de goede door vreese beleth getuijgenisse der waerheijt te geven

vande moetwillichheijt der overleden, ende in de saeck in sijn selven

inden […] vervullende

’t gene de Heilige Schrift seijt die het boose doet, haet het lichtgeve

nu uwe eerwaerde te considereren de gelegentheijt der saecke

selve, den ten onrechten haet op mij genomen, de schuldige

plicht in het uijtvoeren mijns ampts, de valsche lasteringen

ende calunmien tegens mijnen persoon. De moetwille van mijne

wederpartije, ende den wech bij hem genomen soo laet in den avont

sijnde sijnen rechten wech naer domburg, door Grijpskercke wel

ontrent een half uijr naerder dan mijnen wegh bij hem genomen

ende dienvolgens met een rechtmatigh ende christelijcke liefde

te oordelen off men mij alsoo sonder verhooringe ofte vermaninge

ende principalijck sonder communicatie van u eerwaarde classe

van de tafel des heeren behoort aff te snijden, daer nochtans de

schrift zegt, Matheus 18, 15:17, soo uwen broeder tegens u sondight

ende wel is waer dat de faulte van het storten des menschen

bloet is begaen, niet twijfelende off godt de heere die een

barmhertichheijt hebben vergeven, mij ’t selve niet tot misdaet

toerekende, hebbe oock na christelijcke wijse selffs door mijn

huijsvrou (alhoewel tot het ongeluck, als gezeijt, geperst)

gedachtigh sijnde ’t gene staet Matheus 5 vers 23:24, den vader

van den overleden doen aenspreken tot versoeninge, doch voor

mijn vertreck niet kunnen vermorwen, maer ter contractie uijt

sijne woorden verstaen dat ick geluckigh was, dien steeck te

hebben gebracht, dat anders mijn leven soude hebben gekost

verhope Godt de heere in mijne absentie desselffs herte sal

hebben verandert ende tot versoeninge beweecht, soo niet (dat

Godt verhoede) sal uwe eerwaarde classicael rechtmatigh oordeel

daer over verwachten, alsoo nu in een lant der duijsternisse

onder de blinde heijdenen ende christ verloochenende joden

ben residerende, verhopende mij niet sal werden ofte afgesneden

de middelen ter salichheijt gelijck sulx niet en is geschiet

aen heilige propheten Moses ende Davidt, (alhoewel ick onwaerdigh

mij bij de selve te vergelijcken) sulx mij te meer

aenporrende dat veel op mij sal werden geleth ende tot kleenachtinge

van Godts heilige naem soude morgen werden geduijt

verhopende met eerste gelegentheijt volgens de belofte van

onse heeren ende meesters een predicant alhier te bekomen

waer in uwe eerwaardige vergaderinge wil gebeden hebben de behulp-

[…………………………………………………………………………………………………….]

woort op ’t spoedichste een bequam leeraer heirwaerts te

krijgen, alsoo al verscheijden christen kinderen ongedoopt

hier sijn levende ende eene der ouders volgens de Luijtherse

leer geergert dat haer den heilige doop niet werd toegestaen

begeerende eijgener hant de selve te doopen, gelijck oock voor

desen alreede hier is geschiet (sijnde sulx buijten onse ordre)

welcke met sachtigheijt ende soo veel mijn doenlijck schriftmatigh

hebbe afgeset, met vertroostinge van het komen eens

leeraers, oock vele rouwe gesellen die soo te besorgenis bij

mancquement van onderwijs dagelijx sullen verergeren, doch

ons doenlijck int oeffenen van dagelijxs ge…en ende vordere

godtsdienst op dat de Indianen alhier, sijnde goede oprechte

menschen (soo veel kan verstaen ende bemercken) niet werden geergert

maer nevens ons gesticht op dat eenige leeraers

bekomen hebbende uijt de valsche duijsternisse tot het warachtige

licht, door de genade ende barmherticheijt des heeren

vader, Godt sone ende Godt heilige Geest, een drij eenigh Godt

hooch gelooft ende gepresen in alle eeuwicheijt Amen.

hier mede eerwaerde heeren ende broeders, uwe E inde protexie

des alderhoochste bevelende tot voortbreidinge van sijns

heilig naems eere ben ende blijve.

Uwe eerwaardige dienstwillige dienaer

Cornelis Golijat

Dato Boumeroume [rivier Pommeroon] in Novo

Zeelandia den 25en meij anno 1658

 

In de kantlijn: Een brief van Cornelis Goliath waarin een relaas van zijne nederlage gepleegt aan Floris Willemsz Rose anno 28 september 1656.

Meer lezen

Bovenstaande transcriptie maakt deel uit van het achtergrondverhaal over Cornelis Goliath, wereldberoemd kaartmaker in Zeeland en Zuid-Amerika

/zeeuwse-verhalen/cornelis-goliath-1617-1660-wereldberoemd-kaartmaker-in-zeeland-en-zuid-amerika