Nieuwe fellows van het Zeeuws Archief doen onderzoek naar water

Het Zeeuws Archief heeft twee nieuwe onderzoeksfellows, mogelijk gemaakt door een bijdrage van de Vrienden van het Zeeuws Archief.

Fellowships zijn beurzen voor recent afgestudeerden om onderzoek te doen in de archieven van het Zeeuws Archief. Dit is de tweede keer dat de Stichting Vrienden van het Zeeuws Archief deze beurzen verstrekt. Eerder is er onderzoek gedaan naar de bevrijding van Zeeland na de Tweede Wereldoorlog. Lees: Dankzij fellowship ontdekten Shannon en Ina-Maria half vergeten oorlogsgeschiedenis.

Het onderzoeksthema voor 2026 is water, een van de huidige beleidsthema’s van het Zeeuws Archief. Nick Terstal en Valérie Slijkerman werken in de komende zes maanden toe naar een publicatie en een presentatiemoment.

Drinkwatervoorziening

Nick Terstal heeft in 2025 de Researchmaster Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam afgerond. Onderwerpen die hem bezighouden zijn de ambtenarij en hoe politieke beslissingen werden genomen in het verleden. Toen hij de oproep van het Zeeuws Archief voorbij zag komen, waarbij het thema water als onderzoeksonderwerp werd genoemd, ging hij meteen op zoek. Archiefstukken van de gemeente Kapelle over de drinkwatervoorziening leidden tot de onderzoeksvraag: Hoe ging het bestuur van verschillende Zeeuwse plattelandsgemeentes om met de drinkwatervoorziening, van circa 1860 tot 1940?

Nick: “Drinkwater is zo’n belangrijke levensbehoefte voor mensen en de gemeente besliste of en wanneer er een voorziening voor drinkwater beschikbaar kwam. Het gaat over autoriteit en macht en omgaan met de bevolking.”

Om de keuzes van verschillende gemeentebesturen met elkaar te kunnen vergelijken, gaat hij zich onder andere storten op de gemeentearchieven van Brouwershaven, Kapelle en Biervliet. Het geeft een beeld van verschillende gebieden en eilanden in Zeeland, deze gemeenten hadden destijds ongeveer eenzelfde omvang en van deze gemeenten zaten de burgemeesters en het bestuur gedurende een langere periode.

Nick: “We nemen tegenwoordig ons drinkwater snel voor lief. Het verleden laat zien hoeveel moeite er is gedaan voor schoon drinkwater. De actualiteit geeft ook aan dat we daar voorzichtig mee moeten zijn.”

Watervervuiling

Valérie Slijkerman rondde afgelopen jaar haar onderzoeksmaster geschiedenis aan de Universiteit Leiden af en volgde daarnaast een master privaatrecht aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Voor haar masterscriptie onderzocht ze de rol van de Nederlandse overheid, wetenschappelijk experts en NGO’s bij de ontwikkeling van Integrated Water Resources Management (IWRM) tijdens de Internationale Conferentie over Water en Milieu in Dublin (1992).

Voor het Zeeuws Archief onderzoekt Valérie nu hoe burgers, actiegroepen en beleidsmakers in Vlissingen tussen 1960 en 1990 omgingen met watervervuiling door afvalwaterlozingen in de Westerschelde.

Valérie: “Tijdens mijn studie deed ik onderzoek naar de totstandkoming van internationaal waterbeheer en de relatie tussen lokale milieuproblemen en nationaal beleid. Tijdens mijn onderzoeksmaster ontdekte ik dat ik veel plezier heb in onderzoek doen. Toen er een positie als fellow bij het Zeeuws Archief vrijkwam, sloot dat goed aan bij mijn interesse in de relatie tussen mens en water.

Vanaf de jaren zestig groeide in Nederland de aandacht voor watervervuiling mede door zichtbare incidenten en kritische publicaties. Ook in Zeeland leidde dit tot meer aandacht voor ecologische waarden en protest tegen de gevolgen van economische groei. In Vlissingen is de relatie met de Westerschelde al eeuwen complex: de rivier is belangrijk voor industrie en scheepvaart, maar ook voor natuur, recreatie en visserij, en ontvangt daarnaast veel lozingen van oppervlakte- en afvalwater. De vraag is hoe burgers, actiegroepen en beleidsmakers zich in Vlissingen in dit spanningsveld positioneerden. Het lijkt mij interessant om te onderzoeken in hoeverre lokale Zeeuwse perspectieven overeenkwamen of verschilden met bredere landelijke ontwikkelingen.”

Tijdens haar oriëntatie op het onderwerp stuitte Valérie op een recente rechtszaak van milieuorganisaties, waaronder de Zeeuwse Milieufederatie (ZMF), tegen de Staat over een verbod op PFAS-lozingen. Op 11 februari 2026 berichtte Omroep Zeeland dat de rechtbank Den Haag oordeelde dat de Staat voldoende doet om de verspreiding van PFAS te beperken. Milieuorganisaties kregen daarmee geen gelijk, maar de zaak laat zien dat de vervuiling van de Westerschelde nog altijd een actueel en urgent maatschappelijk vraagstuk is. Daarom richt Valérie haar onderzoek op Vlissingen en de Westerschelde. Daarbij gebruikt ze onder meer de Vlissingse gemeenteraadsnotulen.

Valérie: “Uit de notulen blijkt dat eind jaren zestig voor het eerst expliciet over watervervuiling door afvalwaterlozingen in de Westerschelde wordt gesproken. Het spanningsveld tussen economische belangen en leefbaarheid is duidelijk zichtbaar Ook werd toen al gewezen op de kwestie dat de Westerschelde een internationaal vaarwater is, waardoor niet alleen de gemeente Vlissingen betrokken is, maar ook de provincie, het waterschap, het Rijk en België.”