Zeeland in Beeld - PvdA-prominenten bevochten elkaar bovenop biljart 'De Reutel'

In de rubriek Zeeland in beeld lichten we wekelijks tot de verbeelding sprekende, actuele of ronduit spectaculaire beelden uit de Beeldbank van het Zeeuws Archief uit. Deze week: het misschien wel meest iconische café van Middelburg kent een zeer kleurrijke geschiedenis.

‘Stamgasten in café Kanaalzicht (De Reutel) aan de Stationsstraat te Middelburg. Foto: Zeeuws Archief, Fotoarchief Dutch J den Hollander, nr 209.’ Dat is de beschrijving van deze foto in de Beeldbank van het Zeeuws Archief.

De foto is gemaakt door Dutch J den Hollander (Middelburg, 1943). Deze fotograaf schonk een selectie uit zijn werk in februari 2023 aan het Zeeuws Archief.  Het gaat om 905 zwartwit-negatieven en kleuren-diapositieven uit de periode 1968-1976.

Den Hollander maakte begin jaren zeventig beelden van de bouw van de kerncentrale bij Borssele. Deze beelden waren dermate goed dat hij van de gemeente Middelburg een projectopdracht kreeg. Den Hollander werd bekend om zijn iconische straatfotografie in de stad. Deze foto is een sprekend voorbeeld van zijn stijl, zij het dat hij niet letterlijk op straat is genomen.

Kerfstok

Café ‘De Reutel’ is een van de langst bestaande en misschien wel het bekendste café van Middelburg. Hoewel het officieel Kanaalzicht heet, noemt niemand het zo. In de volksmond heet het café De Reutel.

Volgens middelburgdronk.nl is een verklaring voor die naam dat je bij Kanaalzicht op de pof kon drinken. Een op rekening drinkende klant had een kerfstok waarop ieder drankje gekerfd werd. Die stokken bij elkaar maakten een rammelend geluid en zo ontstond de benaming reutel.

Reutelen

Een andere verklaring komt volgens Middelburg Dronk van bronnen die verwijzen naar een stotterende kastelein. ‘Reutelen’ zou dan een omschrijving zijn voor diens manier van spreken.

De bewuste kastelein zou Henk Baurdoux (caféhouder van 1941 tot 1971) zijn geweest. Een onder invloed verkerende habitué van Kanaalzicht zou hem hebben toevertrouwd: ‘Hendrik jij stottert niet hoor, jij reutelt alleen maar een beetje.’

Caféhouder

Uit de tijd van Baurdoux is in het Zeeuws Archief een suikerzakje van de firma Kanaalzicht te vinden.

Maar de caféhouder is zelf ook terug te vinden als Hendrik Baurdoux, in personendatabank Zeeuwen Gezocht.

Daar staat hij vermeld als echtgenoot van Neeltje Schuit. Zij was de dochter van Arie Schuit. Waar die bij de geboorte van Neeltje (1902) nog geregistreerd staat als fabrieksarbeider, is hij op haar trouwdag bij de gemeente geregistreerd als ‘caféhouder’.

Uitgebrand

En dat klopt, want in 1933 wordt Café Kanaalzicht opgericht door… Arie Schuit!

Overigens bestond de zaak lang daarvoor ook al (in ieder geval vanaf 1874), onder namen als Volkskoffiehuis en Stationskoffiehuis.

In 1971 zou de zaak worden overgenomen door Willem Boogaard. Dat gebeurde uiteindelijk ook, maar vlak daarvoor brak er brand uit…

In de Krantenbank Zeeland (waar gearchiveerde krantenedities uit o.a. het Zeeuws Archief digitaal ontsloten worden), is een uitgebreid verslag te vinden. De boven het café gelegen ruimtes waren uitgebrand. Het café zelf had flink wat waterschade te verduren gehad, maar het was gelukt nog wat meubilair in veiligheid te brengen.

Verzekerd

De PZC wist bij de brand nog een smeuïge anekdote op te tekenen. Een stamgast was vanuit Vlissingen met de ook daar opgeroepen brandweer meegekomen. Toen de brand geblust was, gutste het water door alle mogelijke kieren naar beneden, het café in.

Maar de speciaal uit Vlissingen gekomen gast had daar lak aan, zocht zijn plekje aan de bar en bestelde een borrel. Stoïcijns en zonder dralen schonk Baurdoux hem zijn bestelling in. Gelukkig was de ondernemer tegen brand verzekerd.

Robbertje vechten

Na verschillende eigenaren te hebben gehad, is Kanaalzicht nu al jaren in handen van Jim Saija. En nog steeds is het een iconisch café, dat genoeg stof tot spreken geeft. Dit jaar werd bijvoorbeeld bij een grote schoonmaakbeurt een CD teruggevonden van het 125-jarig bestaan van de zaak.

Wat langer geleden, in 2012, bezochten Ronald Plasterk (toen nog PvdA-lid) en Diederik Samsom het café. Zij streden op dat moment om het leiderschap van de PvdA. De heren beklommen gezamenlijk de biljarttafel van De Reutel en gebruiken dat als podium voor een retorisch robbertje vechten.

Volgens een PZC-artikel in Krantenbank Zeeland namen ze ‘dik een uur’ de tijd om met elkaar en het publiek in discussie te gaan. Ook toen al ging het over Wilders en de PVV en hoe de PvdA grote groepen kiezers aan deze beweging was kwijtgeraakt.

Wie had toen kunnen bevroeden dat Plasterk op verzoek van Wilders een decennium later enthousiast aan de slag ging met het verkennen van een kabinet waarin de PVV de grootste partij was?

Minibiotoop

De Reutel heeft het allemaal meegemaakt, maar het is er misschien ook een beetje aan voorbijgegaan. Zoals filosoof Hans Schnitzler in zijn boek Filosofie van de kroeg schreef, is de bruine kroeg een unieke plek: tussen publiek en privé in. Een ruimte om te oefenen in het zijn van een samenleving: hier raken mensen niet van elkaar vervreemd, omdat ze elkaar ontmoeten.

In dit gemoedelijke minibiotoop wordt nog onbekommerd samengeleefd, maar het is wel bedreigd. Niettemin is Café Kanaalzicht nog volop in leven.