Raderstoomboot vaart toekomst tegemoet

In 1891 werd zij te water gelaten, in 1916 uit de vaart genomen en 110 jaar later begint zij in de gedaante van een wandpaneel aan een volgend leven: de stalen raderstoomboot Zeeuwsch-Vlaanderen II. Het wandpaneel is te zien in de ruimte bij de receptie van het Zeeuws Archief in Middelburg.

Het wandpaneel heeft een geluiddempende werking en dat zal de akoestiek ten goede komen. Het paneel is ontworpen op basis van een oude ansichtkaart. Het toont een veerboot die rond 1900 dienst deed op de Westerschelde.

Het beeld heeft een bewerking ondergaan waardoor de oude afbeelding overgaat in moderne pixels. Daarmee is de verbinding tussen verleden, heden en toekomst gelegd. Archieven en collecties worden voor de toekomst bewaard, beheerd en beschikbaar gesteld in het digitale depot van het Zeeuws Archief, het Zeeuws e-Depot.

PSD-boot

De Koninklijke Maatschappij De Schelde (KMS) in Vlissingen bouwde de Zeeuwsch-Vlaanderen II in opdracht van de Provinciale Stoombootdiensten in Zeeland (PSD). Terwijl de voorganger nog was gebouwd van hout, werd zij uitgevoerd in hypermodern staal. Het schip werd 42,9 meter lang en 6,1 meter wijd en kreeg een holte van 2,9 meter en diepgang van 1,84 meter.

Voor de bouw tekende KMS-directeur Joseph ‘Jos’ van Raalte. Hij was het ook die later protesteerde tegen de boete die het bedrijf kreeg opgelegd: de oplevering gebeurde een halfjaar te laat.

Verbeterde verbindingen

De Zeeuwsch-Vlaanderen II ging de verbindingen tussen Zeeuws-Vlaanderen, Zuid-Beveland en Walcheren onderhouden. 17 november 1891 werd de raderstoomboot in de vaart gebracht. Een gewijzigde en ‘veel verbeterde winterdienst’ werd meteen van kracht.

• Vertrek uit Vlissingen naar Terneuzen om 8.00, 12.15 en 15.40 uur, op zondag om 8.00 en 15.40 uur.
• Van Terneuzen naar Vlissingen om 6.00, 10.30 en 14.00 uur, op zondag om 6.00 en 10.30 uur.
• De dienst van Vlissingen naar Breskens bleef ongewijzigd.

De nieuwe dienst was een grote verbetering. Nu kon ‘iemand uit Middelburg of Vlissingen, die te Terneuzen zaken moest doen’ nog op dezelfde dag de terugreis maken.

Proeftocht

De stalen raderstoomboot kon direct op veel bewondering rekenen. De eerste lovende berichten verschenen direct na de ‘proeftocht’ in de kranten. De officiële proefvaart was op 10 november 1891, met aan boord onder andere de leden van het provinciaal bestuur van Zeeland. Zij maakten een reis van Vlissingen naar Terneuzen en vice versa. Na aankomst in Terneuzen werd de gasten ‘een collation’ aangeboden; een eenvoudige, feestelijke avondmaaltijd.

De stalen boot had kajuiten voor eerste- en tweedeklas passagiers, een rooksalon, een promenadedek en hutten voor de bemanning. ‘De inrichting der kajuiten is sierlijk en zij worden door stoom verwarmd’, aldus de kranten. Het vaartuig haalde een snelheid van 12 knopen.

Torpedo

In de scheepsbouw volgden de innovaties elkaar op. De opvolger, de Zeeuwsch-Vlaanderen III, zou een dubbele schroef krijgen. De oplevering was gepland in 1916, maar de Zeeuwsch-Vlaanderen II verliet het toneel niet zonder slag of stoot.

Op 10 februari 1916 liep de veerboot veel schade op in de haven van Vlissingen, toen om twee uur ’s middags een torpedo ontplofte. Het projectiel was per ongeluk afgevuurd vanaf de onderzeeboot O 5 van de Nederlandse Marine en trof het grote aanlegponton. Bij de ontploffing vlogen stukken ijzer in het rond, waardoor een dode en vele (zwaar)gewonden vielen. Door de luchtdruk sneuvelden honderden ruiten, niet alleen van het station, maar ook van een hotel, woningen, kantoren en andere gebouwen.

De Zeeuwsch-Vlaanderen II raakte boven de waterlijn zwaar beschadigd. Een stuk ijzer doorboorde de romp. De boot werd tijdelijk uit de vaart genomen en gerepareerd.

Amper hersteld gebeurde het volgende incident. 19 februari vergiste de gezagvoerder zich bij het binnenlopen van de haven van Breskens. Het schip raakte bij eb de glooiing van de havendam zo hard, dat het muurvast kwam te zitten. Pas bij hoogwater kwam het vlot. De passagiers voor Vlissingen werden alsnog met vissersboot naar de overkant gebracht.

In juli kwam de Zeeuwsch-Vlaanderen III gereed. De stalen dubbelschroefstoomboot maakte nog dezelfde maand een proeftocht en werd in augustus door de PSD in gebruik genomen. De Zeeuwsch-Vlaanderen II werd verkocht.