Een Deens, militair vliegtuig in de fotocollectie De Schelde

Ron van Maanen, senior informatiebeheerder

In de fotocollectie van de Koninklijke Maatschappij De Schelde bevinden zich twee foto’s van een Deens, militair vliegtuig uit de jaren dertig van de 20e eeuw: de Auto-giro Cierva C. 30 M-2.

Dat de Kon.Mij. De Schelde ook in de vliegtuigindustrie actief is geweest is bekend. Een bekend voorbeeld van een door haar gebouwd vliegtuig is de Scheldemusch. Er zijn ook verscheidene foto’s hiervan bewaard gebleven.

Bij toeval stuitte ik op een tweetal foto’s van een Deens vliegtuig. Deze bevonden zich niet in de reguliere serie met glas- en celluloid-negatieven, maar staan op een rolletje negatieven dat ik aantrof in een kartonnen doosje getiteld ‘F.5 Sportvliegtuig Scheldemusch en Donniër vleugels’.

Deens militair vliegtuig, Auto-giro Cierva C. 30 M-2. Zeeuws Archief, Archief Kon. Mij. De Schelde.

In eerste instantie dacht ik dat het ging om een rolletje met reproducties van glasplaatnegatieven. Dit is echter niet het geval. Het zijn originele opnamen die bovendien nergens beschreven staan in de inventarislijsten. De twee bewuste foto’s hebben als voorlopig kenmerk A16 en A17 meegekregen en gaan deel uitmaken van toegang 521, Negatieven Serie F Koninklijke Maatschappij De Schelde.

M-2 uit Denemarken

Op beide foto’s staat het bewuste vliegtuig met als kenteken M-2 op een onbekend (vlieg)veld. Met enig zoeken heb ik achterhaald dat de M-2 eigendom was van Denemarken. Omdat dit soort vliegtuigen onder meer gebruikt werd op vliegtuigmoederschepen (bijvoorbeeld door Spanje) ging ik er vanuit dat het tot de Deense marine behoorde.

Deens militair vliegtuig, Auto-giro Cierva C. 30 M-2. Zeeuws Archief, Archief Kon. Mij. De Schelde.

Het Danmarks Flyvehistoriske Museum verstrekte echter andere informatie. Knud Rasmussen schreef mij dat in 1936 twee Autogyro Cierva C. 30 (de M1 en 2) waren geleverd vanuit Engeland aan Denemarken. Echter niet aan de Deense marine maar aan de Haerens Flyvertropper die vanaf land opereerden.

Beide vliegtuigen waren aangekocht ter vervanging van de in de jaren dertig verouderde ballons uit het zogenaamde ‘Ballonparken’. Nadat Denemarken werd bezet door de Duitse troepen werden beide vliegtuigen aan Zweden verkocht. Maar nog steeds is er geen relatie met De Schelde of Nederland.

Het ‘windmolen’-vliegtuig

Zoeken in Krantenbank Zeeland lichtte een klein tipje van de sluier op. Op 18 maart 1931 schreef de Vlissingse courant dat binnen enkele maanden het vliegtuig gebouwd volgens het ontwerp van de Spanjaard La Cierva ook door particulieren gekocht kon worden. Het staat dan bekend als het ‘windmolen’-vliegtuig vernoemd naar de horizontaal draaiende wieken. In de praktijk werd dit ontwerp aangeduid als een auto-giro met de eigenschappen van een helikopter.

Spaanse markies

In mei 1932 landde de auto-giro op Schiphol komende vanuit Engeland en bestuurd door de uitvinder zelf, de Spaanse markies De la Cierva. Er werd zelfs een demonstratievlucht uitgevoerd.

In de loop der tijd verbeterde De la Cierva zijn uitvinding. In maart 1935 maakte hij bekend dat zijn auto-giro nagenoeg hetzelfde presteerde als een helikopter. Het was mogelijk rechtop te stijgen tot een hoogte van 6-30 meters en dan de koers onder de gewenste klimhoek te vervolgen.

Gebruik op zee

Deze verbetering maakte de auto-giro dus ook uitstekend geschikt voor gebruik op zee. Zonder veel problemen kon men opstijgen en neerkomen op een vliegdek. Aanpassingen als kranen om haar weer aan boord te hijsen of katapulten voor de lancering waren niet nodig. Zij kon op eigen kracht vertrekken en ‘parkeren’.

In de Verenigde Staten begon men in 1936 in licentie een militaire uitvoering te bouwen. Datzelfde jaar kwam haar uitvinder om bij een vliegtuigongeluk met het KLM-vliegtuig De Lijster!

Luchtvaartpropaganda

De Zierikzeesche Nieuwsbode van 18 augustus 1937 kan weleens de oplossing geven voor de bewuste foto’s. Vanwege de weersomstandigheden was de luchtvaartpropaganda-middag op het vliegveld te Haamstede uitgesteld en verschoven naar zaterdag 21 augustus. Dertien vliegtuigen zouden deelnemen aan de 4e Scheldevlucht. Beroepspiloten gingen voor de Zilveren Scheldebeker en amateurs voor de Zilveren Scheldemeeuw. Gestart werd om 14.30 te Vlissingen voor een traject van 110 kilometer met een tussenlanding te Haamstede die maximaal 40 minuten mocht duren.

Onder de deelnemers was Slot met zijn Scheldemusch en als speciale attractie een auto-giro. Op 3 augustus schreef de Vlissingse Courant dat aan de derde Scheldevlucht ook een auto-giro had deelgenomen namelijk de Nederlandse sportvlieger H.J. v.d. Velden met de G-ACXG. Vanuit Soesterberg was echter afgezegd door de luchtmacht.

Kortom het is nog steeds niet duidelijk hoe het zit met de foto’s en waar ze zijn geschoten. We hebben er echter wel twee mooie plaatjes aan over gehouden!