Kom zaterdag 7 november naar het Zeeuws Archief voor een dag vol misdaad en straf. Bezichtig de historische rechtszaal, laat je rondleiden door de depots, bezoek het pop-upmuseum of het historisch vertelcafé, volg een van de vele presentaties of neem deel aan de workshop.
Traditiegetrouw is op de eerste zaterdag van november, dit jaar 7 november, de open dag van het Zeeuws Archief. Je maakt dan kennis met het werk van het Zeeuws Archief. Dit jaar is het thema: misdaad en straf in Zeeland.
Een voorouder die met de rechter in aanraking kwam, is voor familieonderzoek een geschenk uit de hemel. De registratie van de gang naar de rechter, ongeacht de oorzaak, geeft inzicht in de levens van (verre) voorouders. Honderden jaren van rechtspraak zijn bewaard gebleven in het Zeeuws Archief.
Het Zeeuws Archief presenteert onder de titel ‘Voor de rechter – 500 jaar misdaad en straf in Zeeland’ een goed gevuld programma.
Kun je niet wachten en wil je thuis beginnen met onderzoek? Heel veel rechterlijke archieven zijn gedigitaliseerd. Tip: Lees de online zoekgidsen!
Programma
Het Van de Perrehuis, huisvesting van het Zeeuws Archief, functioneerde van 1838 tot 1995 als zetel van de rechterlijke macht in Zeeland. Reis terug in de tijd en bezichtig de kamer van de rechters en de kleine zittingzaal. Met prenten en foto’s uit de tijd van het gerechtshof en de arrondissementsrechtbank. De strafvonnissen die er zijn uitgesproken, vind je tegenwoordig online.
Van de Perrehuis. Om 10.15, 11.00, 14.15 en 15.00 uur. Duur: 30 min. Gratis deelnamebewijs bij de balie.
Vanuit verschillende perspectieven wordt het recht bezien. Van veldwachter, slachtoffer, aanklager, rechter, veroordeelde tot beul. Aan bod komen archiefstukken over uiteenlopende rechtszaken, uit heel Zeeland, uit vijf eeuwen. Daal met een gids af in de depots en luister naar de verhalen.
Depot. Vanaf 10.30 tot 15.00 uur ieder half uur. Duur: 45 minuten. Gratis deelnamebewijs bij de balie.
Misdaden worden bestraft. De manier waarop veranderde in de loop van tijd. Objecten en archiefstukken vertellen de verhalen van onder andere messentrekker Adriaen Bra en meesteroplichter Abraham Magarus.
Tentoonstellingsruimte. Gehele dag op eigen gelegenheid te bekijken. Om 10.30 en 13.30 uur een toelichting door archiefmedewerker Peter Blom.
Vrouwen die in de Tweede Wereldoorlog omgingen met Duitse soldaten werden tijdens de bevrijdingsfeesten kaalgeschoren. Over deze ‘moffenmeiden’ geven historica en journalist Rianne Oosterom en historica en voormalig fellow van het Zeeuws Archief Ina-Maria Duijnhouwer een lezing. Wie waren zij en wat was de betekenis van deze straf?
Van Oosterom verscheen in 2019 het boek Moffenmeiden. Duijnhouwer deed onderzoek naar de behandeling en bestraffing van collaborateurs op Noord- en Zuid-Beveland. Ze werkt nu aan haar masterscriptie over vrouwelijke collaborateurs in Goes.
De Punt. 13.00 tot 14.00 uur.
De Jodenvervolging buiten de grote steden is het onderwerp van het project ‘Lokale dynamieken van de Holocaust’ van Catharine Aretakis, promovendus aan de Universiteit van Utrecht. Ruim een derde van de gedeporteerde Joden kwam uit kleinere gemeenten. In het project wordt de interactie tussen de bezetter en lokale netwerken onder de loep genomen. Het vijfjarige onderzoek wordt in 2027 afgerond. In het historisch café presenteren Catherine Aretakis en Laurens van Hofslot het project en is er gelegenheid voor een gesprek, ook over verhalen die bezoekers meebrengen.
Domineeswoning. 11.00 en 14.00 uur.
Tijdens deze presentatie laten archivaris Leo Hollestelle en senior specialist e-Depot Dennis Eggenbeen zien hoe moderne digitale technieken en datavisualisatie verrassende nieuwe inzichten bieden in misdaad en straf in Zeeland in de negentiende en vroege twintigste eeuw. Wie kwamen er voor de rechter? Hoe oud waren zij? Waar kwamen zij vandaan? Voor welke misdrijven werden zij veroordeeld en welke straffen kregen zij opgelegd? Aan de hand van historische data geven de sprekers antwoord op deze en andere vragen.
De gegevens zijn afkomstig uit ruim 46.000 strafvonnissen van de Arrondissementsrechtbank Middelburg, die onlangs zijn gedigitaliseerd en online beschikbaar zijn gekomen. Dankzij het werk van vrijwilligers zijn meer dan 56.000 gedaagden, slachtoffers, aanklachten, delicten en opgelegde straffen doorzoekbaar gemaakt via Zeeuwen Gezocht.
De Punt. 10.30 tot 11.30 uur.
Hoe was de rechtspraak vroeger georganiseerd, wie waren erbij betrokken en welke straffen werden er uitgedeeld? In deze praktische presentatie laat archiefmedewerker Ilja Mostert je kennismaken met de rechtspraak die in Zeeland gold vanaf de Middeleeuwen tot 1811 en geeft speciale aandacht aan Schouwen-Duiveland. In de vermaarde ‘waarheidsboeken’ van Zierikzee werden vanaf 1498 de vonnissen genoteerd, vaak met een tekening van de straf.
De Punt. 14.30 – 15.30 uur.
De berechting van een roofmoord uit 1826 wordt op vakkundige wijze door oud-archivaris Ad Tramper gereconstrueerd. Het slachtoffer is weduwe Leuntje van Kuilenbroek uit het Langeweegje bij Kwadendamme. De dader is slager Hendrik Antonisse uit ’s-Gravenpolder. Talloze getuigen vertellen hun verhaal, maar de hoofdrol is weggelegd voor Jannetje Krijger, de vrouw van de dader.
De Punt. 11.45 – 12.45 uur.
Beveiligde brieven maakten stiekem meelezen onmogelijk. In de Rechterlijke Archieven Zeeuwse Eilanden (RAZE) zijn volop van deze brieven met een speciale, persoonlijke vouwwijze bewaard gebleven. Bekijk de mini-expo van de afdeling Behoud en restauratie en vouw, onder begeleiding van behoudsmedewerker Marit Barentsen, zelf zo’n brief.
Studiezaal, tafel afdeling behoud en restauratie. Gehele dag.
Wil je zelf onderzoek gaan doen, maar weet je niet hoe je kunt beginnen? Of heb je onderzoek gedaan en weet je niet hoe je verder kunt gaan? Vraag ’t de studiezaalmedewerkers. Speciaal voor onderzoek in rechterlijke archieven is een selectie van literatuur gemaakt.
De vrijwilligers van het Genealogisch Centrum Zeeland helpen je graag verder bij je familieonderzoek.
Studiezaal. Gehele dag.
De Walcherse Archeologische Dienst presenteert de vondsten van de opgraving van het Gravensteen van Middelburg, waar vroeger recht werd gesproken. Ook werden hier mensen gevangengezet of in gijzeling genomen. Wie veroordeeld werd, kon naast geldboetes en een schare aan lijfstraffen, ook tijdelijk verbannen worden. Of in andere woorden: op pelgrimage gestuurd worden. Naar welke bedevaartsplek je pad voerde, werd bepaald door de aard en ernst van het vergrijp. Onderweg verzamelden de boetelingen insignes die ze meedroegen als bewijs. Een aantal hiervan kun je op de open dag bekijken.
Ook in moderne tijden krijgen archeologen te maken met de arm der wet. Illegale schatgraverij, op land en op zee, vormt nog al te vaak een bedreiging voor het erfgoed. De archeologen van de WAD geven hier graag een inkijkje in.
Studiezaal. Gehele dag.
Bas von Benda-Beckmann gaat in gesprek met Marjolijn van Leeuwen over zijn onderzoek en het naziverleden van zijn Duitse familie.
Koorkerk Middelburg. 16.00 uur. Niet-vrienden: 10,-.
Word Vriend en bezoek gratis de vriendenlezing, of ontvang een exemplaar van het Zeeuws Archief-magazine ‘Een Zee van Tijd’.
Of steun het Zeeuws Archief met de aankoop van een boek. Het aanbod: tweedehands of afgeschreven boeken in het thema van de dag, over de Tweede Wereldoorlog en over Zeeland.
Archiefcafé. Gehele dag.