Traditiegetrouw vindt op de eerste zaterdag van november, dit jaar zaterdag 7 november, de open dag van het Zeeuws Archief plaats. Op deze dag maak je kennis met het werk van het Zeeuws Archief.
Voor de rechter – 500 jaar misdaad en straf in Zeeland
Een voorouder die met de rechter in aanraking kwam, is voor familieonderzoek een geschenk uit de hemel. De registratie van de gang naar de rechter, ongeacht de oorzaak, geeft inzicht in de levens van (verre) voorouders. Honderden jaren van rechtspraak zijn bewaard gebleven in het Zeeuws Archief.
Kom zaterdag 7 november naar het Zeeuws Archief voor een dag vol misdaad en straf. Bezichtig de historische rechtszaal, laat je rondleiden door de depots, bezoek het pop-upmuseum of het historisch vertelcafé, volg een van de vele presentaties of neem deel aan de workshop.
Kun je niet wachten en wil je thuis beginnen met onderzoek? Heel veel rechterlijke archieven zijn gedigitaliseerd. Tip: Lees de online zoekgidsen!
Het programma
Het Van de Perrehuis, huisvesting van het Zeeuws Archief, functioneerde van 1838 tot 1995 als zetel van de rechterlijke macht in Zeeland. Reis terug in de tijd en bezichtig de kamer van de rechters en de kleine zittingzaal. Met prenten en foto’s uit de tijd van het gerechtshof en de arrondissementsrechtbank. De strafvonnissen die er zijn uitgesproken, vind je tegenwoordig online.
Vanuit verschillende perspectieven wordt het recht bezien. Van misdadiger, baljuw, schout, aanklager, advocaat, rechter, gevangenisbewaarder tot beul. Aan bod komen archiefstukken over uiteenlopende rechtszaken, uit heel Zeeland, uit vijf eeuwen. Daal met een gids af in de depots en luister naar de verhalen.
Misdaden worden bestraft. De manier waarop veranderde in de loop van tijd. Objecten en archiefstukken vertellen de verhalen van onder andere messentrekker Adriaen Bra en meesteroplichter Abraham Magarus.
Vrouwen die in de Tweede Wereldoorlog omgingen met Duitse soldaten werden tijdens de bevrijdingsfeesten kaalgeschoren. Over deze ‘moffenmeiden’ geven historica en journalist Rianne van Oosterom en historica en voormalig fellow van het Zeeuws Archief Ina-Maria Duijnhouwer een lezing.
Van Oosterom publiceerde in 2019 het boek Moffenmeiden. Duijnhouwer onderzocht de bestraffing van collaborateurs op Noord- en Zuid-Beveland. Haar masterscriptie gaat over vrouwelijke collaborateurs in Goes.
De Jodenvervolging buiten de grote steden is het onderwerp van het project ‘Lokale dynamieken van de Holocaust’ van Catharine Aretakis en Laurens van Hofslot. Ruim een derde van de gedeporteerde Joden kwam uit kleinere gemeenten. In het project wordt de interactie tussen de bezetter en lokale netwerken onder de loep genomen. Het vijfjarige onderzoek wordt in 2027 afgerond. In het historisch café presenteren Aretakis en Van Hofslot het project en is er gelegenheid voor een gesprek, ook over verhalen die bezoekers meebrengen.
Een voorouder die met de rechter in aanraking kwam, is voor familieonderzoek een geschenk uit de hemel. De registratie van de gang naar de rechter, ongeacht de oorzaak, geeft inzicht in het wel en wee van jouw voorouder(s). De strafvonnissen van de rechtbank Middelburg uit de periode 1838-1926 zijn gedigitaliseerd en online in te zien. Archivaris Leo Hollestelle en informatiebeheerder Dennis Eggebeen belichten de vonnissen met behulp van de nieuwste digitale technieken.
Hoe was de rechtspraak vroeger georganiseerd, wie waren erbij betrokken en welke straffen werden er uitgedeeld? In deze praktische presentatie laat archiefmedewerker Ilja Mostert je kennismaken met de rechtspraak die in Zeeland gold vanaf de Middeleeuwen tot 1811 en geeft speciale aandacht aan Schouwen-Duiveland. In de vermaarde ‘waarheidsboeken’ van Zierikzee werden vanaf 1498 de vonnissen genoteerd, vaak met een tekening van de straf.
De berechting van een roofmoord uit 1826 wordt op vakkundige wijze door oud-archivaris Ad Tramper gereconstrueerd. Het slachtoffer is weduwe Leuntje van Kuilenbroek uit het Langeweegje bij Kwadendamme. De dader is slager Hendrik Antonisse uit ’s-Gravenpolder. Talloze getuigen vertellen hun verhaal, maar de hoofdrol is weggelegd voor Jannetje Krijger, de vrouw van de dader.
Beveiligde brieven maakten stiekem meelezen onmogelijk. In de Rechterlijke Archieven Zeeuwse Eilanden (RAZE) zijn volop van deze brieven met een speciale, persoonlijke vouwwijze bewaard gebleven. Bekijk de mini-expo van de afdeling Behoud en restauratie en vouw, onder begeleiding van behoudsmedewerker Marit Barentsen, zelf zo’n brief.
Wil je zelf onderzoek gaan doen, maar weet je niet hoe je kunt beginnen? Of heb je onderzoek gedaan en weet je niet hoe je verder kunt gaan? Vraag ’t de studiezaalmedewerkers. Speciaal voor onderzoek in rechterlijke archieven is een selectie van literatuur gemaakt.
De vrijwilligers van het Genealogisch Centrum Zeeland helpen je graag verder bij je familieonderzoek.
Meer informatie over de vriendenlezing wordt binnenkort bekend gemaakt.
Word Vriend en bezoek gratis de vriendenlezing, of ontvang een exemplaar van het Zeeuws Archief-magazine ‘Een Zee van Tijd’.
Of steun het Zeeuws Archief met de aankoop van een boek. Het aanbod: tweedehands of afgeschreven boeken in het thema van de dag, over de Tweede Wereldoorlog en over Zeeland.