40 jaar Oosterscheldekering: schenking persoonlijk archief

Het Zeeuws Archief heeft een aantal stukken uit het persoonlijk archief van Willemien van Montfrans, oud-burgemeester van Veere ten tijde van de opening van de Oosterscheldekering, mogen ontvangen.

Tussen de stukken bevinden zich onder andere documenten en foto’s van de ontvangst van de internationale gasten van koningin Beatrix tijdens de opening op 4 oktober 1986, vandaag precies veertig jaar geleden. Samen met de persoonlijke herinneringen van Van Montfrans biedt deze schenking een bijzonder inkijkje in een dag die voor veel Zeeuwen symbool stond voor veiligheid, opluchting en vertrouwen in de toekomst.

Een einde aan de angst na de Watersnoodramp

Met de ingebruikname van de Oosterscheldekering in 1986 kwam een einde aan een periode van onzekerheid die Zeeland sinds de Watersnoodramp in 1953 had gekend. De herinnering aan de ramp was nog altijd heel levend, veel mensen hadden de ramp zelf meegemaakt of kenden verhalen van mensen uit hun directe omgeving. Juist daarom leefde de opening enorm onder de bevolking. Voor veel Zeeuwen betekende de voltooiing van de kering meer dan de afronding van een groot bouwproject, het was het moment waarop zij zich weer veilig voelden.

Van Montfrans herinnert zich het gevoel van opluchting dat destijds heerste: “Na jaren van bouwen, plannen en investeringen was de bescherming tegen het water eindelijk een feit. De kering bracht niet alleen veiligheid, maar zorgde ook voor meer verbondenheid en een betere bereikbaarheid van Zeeland.”

Een nationaal feest van historische omvang

De opening groeide uit tot een gebeurtenis van nationale allure. Heel Nederland keek mee toen koningin Beatrix de kering officieel in gebruik stelde door een hendel over te halen waarmee de schuiven van de kering werden gesloten. De plechtigheid kreeg uitgebreide aandacht op televisie en trok duizenden bezoekers naar Zeeland om dit historische moment van dichtbij mee te maken. Van Montfrans: “Naast de officiële plechtigheden werd er groots feestgevierd. Op Neeltje Jans waren tal van activiteiten georganiseerd voor jong en oud, van kermisattracties tot ringrijden. Schoolkinderen uit de gemeente Veere vormden een erehaag, gekleed in Walcherse dracht, en hesen de vlag tijdens de festiviteiten.”

Als burgemeester was Willemien nauw betrokken bij de organisatie van de festiviteiten en de ontvangst van de vele gasten van koningin Beatrix: “Vanwege de komst van internationale hoogwaardigheidsbekleders (de staatshoofden van de Rijnoeverstaten, en van die van de Schelde en de Maas en eveneens de Engelse prins Andrew en zijn vrouw Sarah) gold een uitgebreid veiligheidsplan. In Veere werd een tijdelijke helikopterlandingsplaats ingericht en veel voorbereidingen vonden bewust buiten de publiciteit plaats. De koningin bood haar gasten na de ingebruikname en een uitvoerige kennismaking met de Deltawerken een lunch aan op het Veerse stadhuis. Dat was een bijzondere gebeurtenis die tot het laatst toe geheimgehouden is geweest. De commissaris van de Koningin, de heer Boertien en zijn vrouw, minister-president Lubbers en mijn man en ikzelf waren de enige buitenstaanders die daarbij aanwezig waren. Daarvan zijn eveneens archiefstukken overgedragen.”

Wereldleiders op bezoek in Zeeland

Ook na de officiële ingebruikname bleef de internationale aandacht voor de Oosterscheldekering groot. Willemien: “De kering staat symbool voor de manier waarop Nederland na de Watersnoodramp een antwoord had gevonden op de voortdurende dreiging van het water. Tegelijkertijd liet Nederland aan de wereld zien waartoe ingenieurs en waterbouwers in staat waren: een uniek kunstwerk bouwen dat veiligheid combineerde met respect voor de natuur. Door de beweegbare schuiven bleef het karakter van de Oosterschelde behouden, terwijl de provincie beter beschermd werd tegen stormvloeden. De internationale belangstelling was daarom groot: bestuurders, ministers en deskundigen uit verschillende delen van de wereld kwamen naar Zeeland om de toegepaste technieken met eigen ogen te bekijken.”

Veertig jaar later

Veertig jaar na de opening kijkt Willemien van Montfrans nog altijd trots terug op de Oosterscheldekering: “Als ik over Neeltje Jans rijd, kijk ik steevast even uit over de kering en naar de plek waar de reddingsboot ligt. Het roept nog altijd een trots gevoel op.” Tegelijkertijd benadrukt ze dat voortdurende aandacht nodig blijft: “De Oosterscheldekering is geen bouwwerk voor de eeuwigheid. Ook vandaag blijft onderhoud noodzakelijk om Zeeland veilig te houden.”

De overgedragen stukken laten zien hoe bijzonder de ingebruikname in 1986 was en herinneren aan het blijvende belang van de kering voor de veiligheid van Zeeland. Daarmee vormt het een waardevolle aanvulling op de collectie van het Zeeuws Archief. Het geeft een uniek beeld van deze gebeurtenis die diep verankerd is in de geschiedenis van Zeeland en blijft op deze manier bewaard voor toekomstige generaties. De overgedragen stukken zijn momenteel nog niet raadpleegbaar, maar worden later via de archiefbank beschikbaar gesteld.

Meer over de Deltawerken in het Zeeuws Archief

De opening van de Oosterscheldekering vormt een belangrijk hoofdstuk in de geschiedenis van de Deltawerken. Naast de recent ontvangen stukken uit het persoonlijk archief van Willemien van Montfrans beheert het Zeeuws Archief ook belangrijke overheidsarchieven over de Deltawerken, waaronder die van de Deltadienst. De archieven van de Deltadienst en voorgangers zijn opgenomen in UNESCO’s internationale Memory of the World Register en worden momenteel gedigitaliseerd.