Alfabetische lijst van slachtoffers

In 1998 presenteerde de Rijksarchiefdienst (Rijksarchief in Zeeland) in het kader van de themapresentatie "Strijd tegen het water" op deze plaats een 'alfabetische lijst van slachtoffers van de Watersnoodramp'. Sinds 2002 was deze themasite en daarmee ook de lijst in beheer bij het Zeeuws Archief.

Bij de presentatie van de themasite was de daarop geboden informatie nog vrijwel niet op internet te vinden. Ook de lijst van slachtoffers - die al langer in papieren vorm in de studiezaal van het Rijksarchief in Zeeland ter inzage was - gaf de onderzoeker via dit toen nog relatief nieuwe medium informatie die daarvoor alleen maar in een beperkt aanwezige, gedrukte Rode Kruis-uitgave beschikbaar was. Uit de bestudering van deze Rode Kruis-uitgave en enkele vragen rondom de aantallen slachtoffers volgde de samenstelling van een korte toelichting, gepresenteerd als een 'inleiding' bij de alfabetische lijst. De mogelijkheid werd geboden om aanvullingen op de lijst te leveren.

Sinds 1998 is het internet aanzienlijk gegroeid en zijn er vele nieuwe websites gepresenteerd waarop informatie over watersnoodramp en deltawerken in velerlei vorm wordt aangeboden. Vooral de herdenking van de watersnoodramp in 2003 leidde tot een stroom van nieuwe publicaties, waaronder vele op internet. Op enkele sites werd eveneens een lijst van slachtoffers gepresenteerd, soms een eigen bewerking, soms een integrale overname van 'alfabetische lijst' van de 'Strijd tegen het water'.

In 2001 opende het Watersnoodmuseum in Ouwerkerk en twee jaar later werden de Phoenix-caissons, waarin dit museum gevestigd is, tot nationaal monument verklaard. Met de start van de website van het Watersnoodmuseum en later de overname van de officiële herdenkingswebsite 'Project Delta 2003', werd het Watersnoodmuseum steeds meer de centrale informatie- en herdenkingsplaats, zowel fysiek als digitaal. Ook de website van het Watersnoodmuseum biedt een overzicht van de slachtoffers, geordend naar gemeente van overlijden.

Aangezien het Zeeuws Archief het niet meer tot zijn primaire taak rekent om deze themasite technisch te onderhouden en qua informatie bij te houden, wordt sinds 2006 gekeken of de geboden informatie ook elders op internet in een toegankelijke en betrouwbare vorm wordt aangeboden. Langzaam aan worden daarna onderdelen van deze themasite verwijderd. Zo werd ook de 'alfabetische lijst' van slachtoffers' op 12 oktober 2007 verwijderd.

Besloten is om de toelichting op de lijst, voor zover relevant ten aanzien van de uitleg over de verschillen in aantallen slachtoffers en de onderbouwing daarvan, vooralsnog op deze plaats te handhaven. Voor lijsten van slachtoffers wordt verwezen naar de volgende websites:

Toelichting

Begin 1954 publiceerde het Rode Kruis de namen van 1796 slachtoffers van de watersnoodramp in een boekje onder de titel Volledige lijst van slachtoffers van de watersnood 1953. De gegevens uit deze lijst zijn op enkele webistes overgenomen. De aantallen kunnen leiden tot enige verwarring.

Het Rode Kruis registreerde alleen de slachtoffers die tijdens de ramp zelf zijn omgekomen. In de maanden na de ramp gaf het Rode Kruis regelmatig geactualiseerde lijsten uit waarop de namen van de slachtoffers werden vermeld. Op dinsdag 8 september 1953 publiceerde het Rode Kruis de - naar verwachting definitieve - 100e lijst, met de namen van 1795 slachtoffers. Hieronder bevonden zich op dat moment nog 164 vermisten, waaronder 32 vermisten waarvan de lichamen al wel waren geborgen maar die nog niet geďdentificeerd konden worden [Provinciale Zeeuwse Courant, 9 september 1953].

Op basis van het getal van 1795 slachtoffers stelde het Rode Kruis diverse statistieken samen, onder andere een statistiek van de aantallen slachtoffers gerangschikt naar gemeente van overlijden, die zij publiceerde in het Tweede verslag van de Rode Kruis-hulp in de watersnood 1953 ([Den Haag] 1954). In de ongeveer tegelijkertijd verschenen Volledige lijst van slachtoffers van de watersnood 1953 publiceerde het Rode Kruis de namen van 1796 slachtoffers. Het verschil van één wordt in beide publicaties niet uitgelegd.

Een ander aantal slachtoffers dat veel wordt genoemd is 1835. Dit cijfer is afkomstig van het Centraal Bureau voor de Statistiek en werd gepubliceerd in het Statistisch Bulletin 1954 no. 8 van 1 februari 1954. In het getal van 1835 zijn inbegrepen de personen die ná 1 februari 1953 overleden en van wie als doodsoorzaak "ontberingen tengevolge van de overstroming" werd opgegeven. Deze personen zijn dus alleen achteraf via statistische opgaven in het totaalgetal van 1835 terecht gekomen, voor zover nu bekend zijn hun namen nooit gepubliceerd.

Het getal van 1835 is tijdens de stroom publicaties rond de vijftigjarige herdenking van de ramp in 2003 zelfs nog met twee bijgesteld. Publicist Kees Slager vermeldt in zijn boek Hier was eens Capelle ([Vlissingen] 2002) [p. 8, 77, 92-93, 95, 100, 103] het feit dat een pas geboren jongetje in Capelle in de rampnacht verdronk en nooit in de statistieken terecht is gekomen en hanteert sindsdien, ook in de herziene uitgave van zijn boek De ramp [p. 310], het aantal van 1836 slachtoffers. In een artikel in het geheel aan de ramp gewijde jaarboek 2003 van de Vereniging Stad en Lande van Schouwen-Duiveland vermeldt drs. A.J. Rotte een naamloos gebleven jongetje in Nieuwerkerk, waarmee het totaal op 1837 uitkomt (A.J. Rotte, 'Een rampzalige februarizondag in Nieuwerkerk', in: Kroniek van het land van de zeemeermin (Schouwen-Duiveland) 28 (2003), p. 24 [noot 5]).

De Volledige lijst van het Rode Kruis is, voorafgegaan door een index op persoonsnaam, in de studiezaal van het Zeeuws Archief op papier ter inzage in de Verzameling Genealogische Afschriften nr 774. De Volledige lijst is ook in grotere bibliotheken te raadplegen. Ook in enkele regionale gedenkboeken werden de namen van de slachtoffers uit de betreffende regio gepubliceerd, zoals bijvoorbeeld in Gekwelde grond. Schouwen-Duiveland in ramp en herstel, Gebroken dijken. Goeree-Overflakkee en de ramp van 1 februari 1953 en Gedenkboek van de watersnood in Oost-Zuid-Beveland. Deze publicaties zijn in bibliotheken en bij archiefdiensten ter inzage.